Inicio » Creación » Narración

Category Archives: Narración

O INFORTUNIO

DESPAVELADA

DESPAVELADA

Despavelada, non cría que tamén lle expropiaran o pé.

A RESISTENCIA

BOLBORETA BRUXELESA

BOLBORETA BRUXELESA

Aquel cacho, convertido en bolboreta, non se deixou arrancar.

VIAXE AO PEQUENO REINO

A piques de facer oito anos, a nena marchou no coche de liña o día da feira do 19 de setembro para volver a do 3 de outubro. Ía cos parentes de Rionaval, ao corazón dos Ancares. O papá dicía que habería que escribilo con b de nabo, que alí non había mar. Cando a nena soubo o que significaba tan bonito nome, o papá xa non vivía para llo explicar.

Fixo o final do camiño andando contra a noitiña pero non cansou. Uns días antes, mentres a mamá segaba herba na lameira de Outeiro, empezou a cavilar e descubriu que era pobre. Pero en Rionaval sentiuse rica. Os parentes tiñan cinco casas, unha moi amañada para vivir, prados esmeraldinos, viña, lagar, tear, unha chea de cortizos e moito gando. Pola mañá, almorzaba torradas con mel e manteiga de vaca xa antes de se erguer, como debían facer as princesas.

E alí estaba Joana, un pouquiño meirande, coa que xogaba e ía a todas partes. Joana quedara soa cando lle mataron os papás naquela cousa que chamaban guerra. Fórana buscar a Barcelona e aínda falaba catalán. Ensináballe palabras. A que máis lle gustaba a nena era paseig. Paseig era ir soltar os pozos aos prados, ver como colgaban as uvas, recoller pexegos por entre as cepas…

No hórreo grande había sacos baleiros gardados como unha reliquia. Estaban cheos de trigo, na casa que servía de almacén, a noite que chegaron os gardacivís buscando os escapados. Dicían que o parente os escondía e lles daba comida para levar ao monte. A familia negou que estivesen, pero non os convenceron e percorreron as casas todas. Ao chegar onda os sacos, pasáronos un por un a baioneta. Derramouse o trigo e tampouco estaban. Daquela pegáronlle unhas labazadas ao parente e marcharon. Joana sabía esta historia. Contoulla e foille ensinar os sacos cortados unha tarde en que as deixaron soas xogando na eira. Pero tivo que lle prometer que era un segredo entre as dúas.

O día do seu aniversario fixéronlle unha festa. A nena acordouse dos papás, pero alí estaba moi ben e pasou un día aínda máis bonito. E entre a solta dos pozos, a vendima, o labor do lagar, da tecelá e todos os paseigs foron pasando os días e chegou a noite do dous de outubro. Avisárona de que había que madrugar moito deloutro día para baixar ao Fabal e coller o coche de liña, que pasaba cedo. Había que se deitar xa e non houbo contos na cociña.

Foi a primeira vez que se ergueu e camiñou de noite, con coidado de non caer, aínda que levaban lanterna. Diante ían outros con facha, que alumeaba algo menos. Cando chegaron de volta e a levaron á súa casa, os papás puxéronse moi contentos e ela tamén, pero axiña se puxo a preparar roupa para volver, porque a quedaba agardando Joana.

Daquela os papás enfadáronse e reñéronlle. E ela chorou. E aínda chorou máis cando viu volver o autobús cargado de xente cara Cervantes.

Aquel fora o seu reino de quince días, o reino que levou ao fondo da memoria prados esmeraldinos, ecos de chocas por entre as uces e sabor a mel.

ANCARES, UN PARAÍSO

ANCARES, UN PARAÍSO

FOLLAS PALMERA

Os traxes viñan de Buenos Aires, que os mandaban os familiaress emigrados en paquetes.

Cando os clientes os traían á xastrería, o papá dicía que procedían do cemiterio de La Chacarita, pero a nena nunca llo creu. No taller facíanse tamén mortallas, que eran traxes de broma, sen forros nin petos e coa chaqueta aberta pola espalda para poder vestirllela aos defuntos. Os que chegaban de alén eran normais, aínda que xeralmente de tallas grandes, por iso había que encollelos segundo os tamaños dos novos propietarios.

Era un traballo que se facía de inverno, cando non había festas para estrear. Aquela roupa adoitaba ser de pano amante, nin frío nin húmido como a pana. Por iso lle gustaba a nena tela nos xoenllos, porque quentaba e daba gusto pasarlle a man. Algunhas veces, tamén ulía a perfume.

Ela desfacía por onde lle marcaban entre cotas feitas coa lispiña de xabrón que o papá usaba para pintar. Non había que descoser todo. Sempre podía quedar algún traballo aproveitable e era unha pena perdelo. Mentres, a señora Xenoveva, que viña alí quecer coa calor humana, recitaba cada pouco mirando para ela, como se dixese unha oración:

-O traballo dos nenos é pouco. E o que o perde é un louco.

E a nena ría. Gustáballe aquela velliña sen dentes que toconeaba co sono e, ao espertar, dicía cousas que soaban como cancións coa música da máquina Newman do papá ou da Singer da mamá.

Para desfacer as prendas había que meter nas costuras as coitelas de barbear que o papá xa non usaba e aínda ulían a pasta Lea. Eran follas Palmera como as que anunciaban os publicistas cun angazo na area da praia de La Concha, onde fora pasar uns días dalgúsn veráns coa mamá á casa dos parentes. Os homes debuxaban os anuncios e despois subían as ondas e ían borrando todo mentres pasaban uns vendedores berrando: “Al rico pirulí de La Habana”, que eran caramelos puntiagudos con pauciño, moi colorados e doces. Por un, deixábase meter na auga a pesar do medo que lle tiña. E sen chorar.

Recordábaos así durante o inverno mentres introducía a coitela, estirando ben cos dedos,  entre os fíos das costuras dos traxes que viñan de Buenos Aires, con moito coidado de non cortar o tecido, que estaba moi avisada. Pero as coitelas portábanse ben. Nin lle cortaban a prenda nin os dedos.

Sen aquel pano mol acariñándolle as mans, os xoenllos e as pernas, seguro que tería pasado moito frío naquela casa de montaña onde os invernos chegaban brancos ata as ventás.

ROUPA

ROUPA

OS DOUS CAIXAROLOS

ENTRELAZOS DA MEMORIA

ENTRELAZOS DA MEMORIA

A nena fora españolizada o xusto no contacto coa escola dos primeiros anos. Ai! Aquel recreo no que as nenas xebradas dos nenos facían xogos de “saca” con música ramplona e letra patríotica!

Han puesto una librería

con los libros muy baratos,

con un letrero que dice

“Viva Carmencita Franco”…

Pero axiña a librou o papá da escola na que non se trataba igual a todas as nenas. Non lle pesou por ela poque pasou a un faiado dos contos cun irmán-alumno máis pequeno, unha imprentiña para facer letreiros e un tomo da ENCICLOPEDIA DE LA JUVENTUD que traia gnomos e pés de páxina máxicos en gravados de Doré: “Otelo contempla a Desdémona dormida. De Otelo”. ¡Que ben soaban as frases incomprensibles!

Galeguizouse, mentres cosía unhas horas ao día, no taller dos papás coa paisanaxe que parecía saír de LA LEYENDA DE GÖSTA BERLING. Contaban historias, daban noticias, falaban… Os días 3 e 19, que eran as feiras, a vida sabía a polbo con cachelos. E ás veces a pexegos, figos, uvas, castañas, noces, mel, manteiga de vaca e mesmo pan que traían amigos e clientes.

A radio trouxo á casa a música de corda de “El tercer hombre” e a chicharra de “Radio España Independiente. Estación Pirenaica”, que escoitaba o papá. Por iso ela sabía que non se podían contar algunhas cousas. Para obedecer, tiña duos caixarolos na memoria, porque as cousas tiñan que estar nun dos dous sitios. E nunca se equivocou.

Ao cumprir 13 anos quixo estudar. Ía xa cara a españolización definitiva, pero soubo resistir. O papá volveulle recordar que, máis que nunca, debería utilizar os caixarolos. Cando estudaba o Libro Verde para se examinar de FEN, ríase das rimbombancias aprendédoas ao pé da letra. “Como decía José Antonio: En política hay obligación de llegar, y de llegar a la hora justa. El binomio de Newton representaría para la Matemática lo mismo si se hubiera formulado diez siglos antes o un siglo después. En cambio, las aguas del Rubicón tuvieron que mojar los cascos del caballo de César en un minuto exacto de la Historia”. Había que sabelo e non facerlle caso. E así seguíu transitando por dous mundos paralelos moitos anos…

Dos mortos que había nunha cuneta perdidos sabía moito, pero non dicía nada. Por iso era amiga de todos. O papá tamén tiña dous caixarolos.

E a mamá era a realmente forte, a pedra angular daquela casa.

MEMENTO

CEMITERIO DA CHAIRA LUGUESA

CEMITERIO DA CHAIRA LUGUESA

De non ter percorrido outra vez a beira daquel río, quizabes non o volvese recordar. Pero alí estaba o penedo de sentaren as tardes de xuño, baixados de cadansúa aldea porque non había escola polas tardes.

El falaba da tristeza do abandono materno e da admiración polo pai que criara os cinco irmáns… Ela cría que buscaba alí a nai, a protectora perdida.

Un día aguantaron a tronada durante os oito quilómetros que había ata o coche de liña dos venres. Chegaran mollados como pitos. Riron a gargalladas e miráronse de xeito diferente. Ela descubríu naqueles ollos azúis un enigma que nunca chegaría a comprender.

Desde as Milicias Universitarias do campamento de Monte la Reina, escribiulle varias cartas difíciles de responder. Eran longuísimos monólogos. E así acabou todo.

Ata  que se interpuxo o penedo do río de montaña.

Xa lle foi difícil recordar o segundo apelido. E, cando o tivo, foi mirar a Google que fora del. Estaba en Facebook, pero non o era. Tamén había a entrada de tres esquelas, pero só na terceira figuraba a familia. Seu pai, xa non. Os irmáns, a muller, fillo e filla, nora e xenro, e unha neta. E aparecía a nai que quería e odiaba a un tempo.

Morrera o día de San Martiño do pasado novembro. Ese día das castañas funerarias ela tamén sentira que morría un pouco.

Cos ollos perdidos nun azul de río, ceo e enigma, pechou a modo a fiestra do Google. E borrou dúas bágoas das pálidas meillelas.

RELATO DE VERÁN

El di que quere ser escritor e non hai por que desanimalo. Pídeche orientación e dislle que ten que ler moito, porque ves que non ten lecturas, e despois facer exercicios con vontade de estilo, empezando polo máis sinxelo e traballando con tesón.

Pero os aprendices tenden a ir tras do complicado e el quere escribir unha novela histórica centrada nun tema peliagudo á que se quere poñer porque está de actualidade e a actualidade logo acaba. Ti intúes que anda in albis no tema e el recoñece que non sabe por onde meterlle o dente. E desaconséllaslle tal pretensión, razoando que é difícil empezar por unha novela, aínda de tema menos complicado, se non seu leu bastante narrativa e non se ten medio dominado o oficio de contar. Xa non se diga da novela histórica que require moita documentación e verosimilitude. Recoméndaslle escritores que estimulan, pero non lle interesan, que son un rolo. Uf! Porque hai que basearse no moderno, no último, no punteiro. E cítache os best-sellers como modelo de  posible lectura produtiva porque lle dan moitos cartos ao autor e el pretende vivir da literatura, que de algo se ha vivir, e non está por perder o tempo con obras raras que len catro.

Ti desenténdeste e busca outras axudas. Cando cres que te esqueceu, volve darche novas da súa actividade que, segundo el, vai en progreso. Segue sen ler literatura nin escribir negro sobre branco, pero pensa que pode facer 40 folios aínda que non ten decidido se esas páxinas han ser as últimas ou as primeiras, mais aí están como quen di saídas da impresora. Como novela potencial tena case resolta. Segundo escriba esas páxinas, ponlles título e rexístraa para evitar posibles plaxios. Os aspirantes a escritores témenlles aos plaxios e cúranse en saúde. Eu dígolle que fai ben sendo previsor. Porque os literatos avezados andan coas novelas e os poemarios de editorial a concurso ou viceversa sen se preocuparen de que os orixinais poidan ser fusilados por xentes ávidas de ideas alleas. Os aspirantes van máis sobre seguro.

E xa non sabes que máis podes facer e ocórreseche recomendarlle que escriba un relato de verán, que o acabe, o relea e lle quite  os epítetos, as repeticións e as descricións que non veñan a conto, procurando a ortografía do parágrafo. E vas polo teu propio relato de verán. Pero agora non sabes se empezar pola historia ou polo título.

NA LIBRERÍA

LIBRERÍA BRUXELESA

LIBRERÍA BRUXELESA

A tarde transcorría sen unha venda ata que, cara o final, entrou un cliente.

-¿Poderíasme cambiar un libro?

-¿Vendémosllo nós?

-Non. Merqueino en Bilbao, pero está en inglés. Se me podes dar un calquera en castellano mellor, que en galego tampoudo leo.

-Se non foi comprado aquí, non llo podo cambiar.

-Iso será se non queres.

Daquela o libreiro tentou un razoamento:

-¿Vostede iría a Zara cambiar un pantalón ou un xersei comprado nun mercadiño?

E o paisano respondeu:

-Non, ho, que é unha tenda das de verdade. ¿Como lles vai ir con esas?

Como non o conseguíu, saíu medio cabreado e tirou o libro inglés nunhas caixas de pataca marroquina que agardaban polo camión do lixo.

FALANDO INGLÉS

Os primos chegaran do estranxeiro, onde foran pasar quince días para mellorar o inglés. Pero pararan algo na casa de Madrid para descansar  e coller roupa axeitada para traer á aldea.

Aquí estábanos agardando outros dous cativos para formaren todos unha panda grande e xogar a moitas cousas. Eles sós aburríanse cando non tiñan escola.

Segundo baixaron do coche, xuntáronse os cinco e foron xogar á chousa  o primeiro partido.

Ao pouco tempo, os primos volveron a casa e dixéronlles aos pais:

-¡Estos niños hablan inglés mejor y no los entendemos!

Detrás chegaron os irmáns moi amoucados:

-¡Vinde xogar connosco, ho! ¡Deuvos agora por por fuxir da chousa!

-¿Veis? –dixeron os foráneos a seus pais-. Lo hablan mejor.

E os nativos, esperando a riñela de súa nai, insistían unha e outra vez:

-¡Que nós non lles fixemos nada! ¡Abofé! ¡Que son meirandes!

XOGOS

XOGOS

A FÓRMULA

Un petou á porta e o outro saíulle abrir.

-Ola. ¿Que tal?

-Ben. ¿E tamén?

-Ben. ¿E por aló?

-Todos ben.

-Pois moi ben. ¿Que te trae logo por aquí?

-Viña a ver se nos podedes vir botar unha man, que andamos todos fodidos.

-Pois non che vai poder ser, que che están todos na cama cun trancazo do demo. Só me erguín eu para facer algo de xantar, que ata non hai nin fame. E teño que volver para a cama que parece que me leva a cabeza.

-Logo non hai que lle facer. Eu tamén vin pola necesidade que maldita a gana que tiña de me tirar da cama.

-Pois que siga logo todo ben.

-Ben e tamén.

Un marchou e o outro pechou a porta.

O ALFONÍN

O ALFONÍN