O INFORTUNIO

DESPAVELADA

DESPAVELADA

Despavelada, non cría que tamén lle expropiaran o pé.

Advertisements

ROSALÍA EN JUAN RAMÓN

Resulta revelador saber que libros conmoven de verdade aos grandes creadores da palabra poética. E estimulante, cando se descobre que un poeta que se ama se sentiu impresionado por outro que ocupa lugar preferente no noso corazón. O irmanamento que acontece no territorio íntimo desta emoción estética é unha vivencia que paga a pena descubrir.  Esa alegría chégame ben anos despois de que Juan Ramón Jiménez, o grande lírico que me acercou ao universo da palabra máis libre, fixese lectura do libro cume de Rosalía, a poeta singular que me seduciu máis que ningún outro de cantos levo lidos.

Gracias ás novas tecnoloxías tiven diante dos ollos un exemplar de Follas novas, vendido no seu día polo libreiro Tomás Sanz, da rúa Sierpes de Sevilla. Xa sería unha visión interesante por pertencer á primeira edición (La Habana, La Propaganda Literaria, 1880), pero convérteo en valiosísimo o feito de que tan cualificado lector o deixase marcado en once páxinas e ilustrase coas súas anotacións nove poemas que abranguen a variada temática de Follas: “Unha vez tiven un cravo”, “Dulce sono”, “Xa nin rencor nin desprezo”, “Cando era tempo de inverno”, “Mais ve que o meu corazón”, “Ódiote, campo fresco”, “Este vaise e aquel vaise”, “O meu olido máis puro” e “Mar cas túas auguas sin fondo”.

O de Moguer, que naceu un ano despois de que aparecese esta grande achega da literatura galega á universal, debeu procurar Follas novas na súa Andalucía para despois lelo con suma dedicación. E aquel acto de encontro entre poetas, sen dúbida demorado e paladeado con exquisitez, incitouno a ir escribindo á marxe dalgunhas composicións, ás veces versos completos, ás veces palabras e mesmo solucións alternativas, o que me inclina a pensar que sentiu necesidade de se implicar na súa tradución. As notas, de caligrafía ben singular, van máis alá dun recurso de facilitación da lectura que acontece nunha lingua da que nin sequera atoparía diccionario. Hai nelas unha vontade de estilo e unha precisión rítmica que delata esta afección. E, de feito, Juan Ramón Jiménez chegou a publicar versións completas, e exemplares como era de esperar, dalgúns poemas rosalianos, coma tal o que coñecemos por “Negra sombra”.

CAMELIA, A FLOR CONSIDERADA ROSALIANA

CAMELIA, A FLOR CONSIDERADA ROSALIANA

A RESISTENCIA

BOLBORETA BRUXELESA

BOLBORETA BRUXELESA

Aquel cacho, convertido en bolboreta, non se deixou arrancar.

A CEA DE SAMHAÍN

Instigada pola omnipresencia nos medios de comunicación da recastada festa de Halloween, que está ocupando cada vez máis espazo co seu barullo de rechamante e nada amable estética, eu decidín volver este ano ás orixes, ao Samhaín, e revivir as poéticas celtas da ósmose do trasmundo que aquelas xentes estenderon pola vella Europa. Pareceume moi ben acubillar na casa os espíritos dos defuntos, agora que non se concitan polos soutos coa celebración dos vellos magostos. Para iso, con todo o recollemento que proporciona unha aldea, o habitat máis parecido aos escenarios daquelas ensoñacións, deixei tamén no corredor unha cabaza-caliveira con luz dentro para espantar os outros espíritos, os do mal, que camiñan esa noite moi espertos.

Co calendario da hora nova, recollémonos cedo e puxémonos a pelar as castañas dos bullós. As castañas, como deixo apuntado, son fundamentais neste rito e hai que comelas de xeito que agraden aos invitados, ou sexa, se non son asadas, que vaian cando menos cocidas e botadas en leite.

Xusto á hora en que o estómago empeza a pedir formalmente a cea fomos preparando a mesa e completando o menú. De segundo prato fritíronse unhas macrolepiotas adolescentes empanadas para servilas cunhas culleradiñas de ali-oli. De postre, dous produtos da horta: as mazás dos tempos de Pomona e uns caquis máis modernos, de árbore importada.

Os espíritos foron chegando e instaláronse arredor da mesa. Como non ocupan espazo, couberon moitísimos, unha multitude de descoñecidos. Non sei. Catar se eran antepasados que acudiron todos á nosa convocatoria porque non os esperaban xa noutras moradas. Diante de todos colocáronse as nosas nais e os nosos pais, pero todos miraban igualmente compracidos en silencio o que pasaba.

Non os vimos comer, pero estou segura de que probaron as castañas, que lles gustaron. Quizabes atoparon o leite destonado moi lixeiro e pensaron que leite era aquel de antes. O segundo prato era tan bonito que non deberon adiviñar que se trataba de fungos, se non ningún deles os comería. As mazás tamén lles souberon, pero os caquis deixáronos quizabes por ser demasiado parecidos aos tomates e non viren a conto en sobremesa.

Fóra estaba a chuviñar, pero aí ás doce foron marchando en silencio como viñeran, perdéndose na noite de Samhaín e deixándonos tras deles a súa paz.

SAMHAIN

HOMENAXE A MACEDONIA, Á QUE NON QUERE GRECIA NA UE

Non souben escribir o poema de Ohrid.

Só puiden mesturar no cruxol caligráfico

o arrecendo elexíaco que hai na rosa de outono e as esperanzas na da primavera;

o meu revoo de apátrida andoriña e ese imtempo de brétemas

do que renace cada noite o Zeus que foi cambiando o nome;

o espírito da frauta e o tanxencial desexo dos sentidos;

a epifanía do pemento rubio braseado nos patios e o sangue dunha guerra sorbido polo chan

un pouco máis ao norte ou máis ao sur;

a inversa arquitectura das brancas moradías e o meu revés escuro;

a cólera ourizada do seu lago, e o van urbano e efémero da tarde;

a dolor que se esconde nesa historia que ninguén me contou

e o hieratismo dos frescos sementados no ventre das igrexas;

o enigma das miradas ao meu paso e estas pobres palabras.

 

Ohrid, setembro de 2002

Publicado na revista Dorna

ROSA DE OUTONO

ROSA DE OUTONO

 

VIAXE AO PEQUENO REINO

A piques de facer oito anos, a nena marchou no coche de liña o día da feira do 19 de setembro para volver a do 3 de outubro. Ía cos parentes de Rionaval, ao corazón dos Ancares. O papá dicía que habería que escribilo con b de nabo, que alí non había mar. Cando a nena soubo o que significaba tan bonito nome, o papá xa non vivía para llo explicar.

Fixo o final do camiño andando contra a noitiña pero non cansou. Uns días antes, mentres a mamá segaba herba na lameira de Outeiro, empezou a cavilar e descubriu que era pobre. Pero en Rionaval sentiuse rica. Os parentes tiñan cinco casas, unha moi amañada para vivir, prados esmeraldinos, viña, lagar, tear, unha chea de cortizos e moito gando. Pola mañá, almorzaba torradas con mel e manteiga de vaca xa antes de se erguer, como debían facer as princesas.

E alí estaba Joana, un pouquiño meirande, coa que xogaba e ía a todas partes. Joana quedara soa cando lle mataron os papás naquela cousa que chamaban guerra. Fórana buscar a Barcelona e aínda falaba catalán. Ensináballe palabras. A que máis lle gustaba a nena era paseig. Paseig era ir soltar os pozos aos prados, ver como colgaban as uvas, recoller pexegos por entre as cepas…

No hórreo grande había sacos baleiros gardados como unha reliquia. Estaban cheos de trigo, na casa que servía de almacén, a noite que chegaron os gardacivís buscando os escapados. Dicían que o parente os escondía e lles daba comida para levar ao monte. A familia negou que estivesen, pero non os convenceron e percorreron as casas todas. Ao chegar onda os sacos, pasáronos un por un a baioneta. Derramouse o trigo e tampouco estaban. Daquela pegáronlle unhas labazadas ao parente e marcharon. Joana sabía esta historia. Contoulla e foille ensinar os sacos cortados unha tarde en que as deixaron soas xogando na eira. Pero tivo que lle prometer que era un segredo entre as dúas.

O día do seu aniversario fixéronlle unha festa. A nena acordouse dos papás, pero alí estaba moi ben e pasou un día aínda máis bonito. E entre a solta dos pozos, a vendima, o labor do lagar, da tecelá e todos os paseigs foron pasando os días e chegou a noite do dous de outubro. Avisárona de que había que madrugar moito deloutro día para baixar ao Fabal e coller o coche de liña, que pasaba cedo. Había que se deitar xa e non houbo contos na cociña.

Foi a primeira vez que se ergueu e camiñou de noite, con coidado de non caer, aínda que levaban lanterna. Diante ían outros con facha, que alumeaba algo menos. Cando chegaron de volta e a levaron á súa casa, os papás puxéronse moi contentos e ela tamén, pero axiña se puxo a preparar roupa para volver, porque a quedaba agardando Joana.

Daquela os papás enfadáronse e reñéronlle. E ela chorou. E aínda chorou máis cando viu volver o autobús cargado de xente cara Cervantes.

Aquel fora o seu reino de quince días, o reino que levou ao fondo da memoria prados esmeraldinos, ecos de chocas por entre as uces e sabor a mel.

ANCARES, UN PARAÍSO

ANCARES, UN PARAÍSO

DARLLE A VOLTA AO TRAXE

No neoliberalismo que está marcando as nosas vidas e quitándonos os dereitos sociais gañados con tantos anos de esforzo, os ricos cada vez serán máis ricos, os pobres cada vez serán máis pobres e os do medio irán baixando pola escada do benestar. O concepto de rico é bastante claro. O de pobre é máis graduable. Xa o dicía Castelao na viñeta en que o cacique se encaraba co administrado botándolle en cara que se dicía pobre pero tiña unha vaca. Case todos sairemos perdendo e, con vaca ou sen ela, os que aínda agora levan vida digna iranse achegando ás necesidades. Un de cada cinco españois vive xa por debaixo do umbral da pobreza e a tendencia vai a máis.

Os postos sociais que se escalan pódense volver baixar. Quen pasamos pola longa ditadura tivemos que amañamos co que había, que era ben pouco e pouco se botaba de menos. Foi a secuela desa necesidade, unha vez coñecida outra fortuna, a que nos fixo crer que existen os miragres económicos estables e nos axudou a esquecer que nin hai pouco que non dure nin moito que non acabe. As familias que superaron na bonanza as deficiencias económicas foron as que se encargaron de facilitarlle á súa prole a sobreabundanza na que a xente nova andaba metida. A rapazada pasou da roupa para as medras a vestir e calzar exclusivamente marcas competitivas. De comer de xeito saudable a inxerir toda canta cousa se anunciara. De xogar comunitariamente co inxenio e a creatividade a consumir tecnoloxía individual de deseño masivo. Ao mesmo tempo, procuránronlles tamén os mellores estudos con licenciaturas, doutoramentos e mestrados incluídos.

Esa xuventude sofre hoxe a máis alta taxa de paro e xa iniciou o camiño da emigración do século XXI, a emigración máis preparada, o éxodo que entrega mozas e mozos con formación académica de excelencia a outros países para que aproveiten a man de obra especializada sen lles ter suposto desembolsos.

Outravolta as clases medias, sobre as que recae a maior recadación de impostos, lucirán como antano o mesmo traxe máis dunha tempada. Algúns veranse obrigados a darlle a volta ao seu para facelo novo. Recoñecerémolo polo peto superior da chaqueta e o ollal da lapela, que irán parar ao lado dereito. Contra a lóxica e a funcionalidade da maioría destra, ao traxe faráselle servir o mesmo. Pero denunciaranos que a pobreza é quen obrigou a revolvelo.

METÁFORA DO NEOLIBERALISMO

METÁFORA DO NEOLIBERALISMO